Kruisboog

Geschiedenis van de kruisboog

De geschiedenis van de kruisboog gaat verder terug dan jij misschien zou denken. Veel mensen zullen bij een kruisboog in de eerste plaats denken aan middeleeuwse veldslagen waar kruisboogschutters vanaf een kasteelmuur de belagers onder vuur nemen. Of men denkt aan de moderne schietsport waarbij kruisboogschieten een belangrijke categorie inneemt.

Echter wist jij dat in China honderden jaren voor Christus de kruisboog al in legers werd gebruikt?

 

China

De oudste archeologische vondsten die wijzen op het bestaan van kruisbogen in China dateren van de 7e eeuw vóór Christus. Wat archeologen vonden waren de bronzen tuimelaars die de gespannen pees op zijn plaats houden. Dit cruciale en unieke onderdeeltje van de kruisboog werd gevonden op verschillende plekken in China.

De oudste geschreven bronnen die melding maken van de kruisboog als oorlogswapen dateren van de 4e en 3e eeuw voor Christus. Het eeuwenoude handboek ‘De kunst van het oorlog voeren’ noemt de kruisboog als een belangrijk militair wapen.

 

Han dynastie

In de Chinese oudheid was de kruisboog al een belangrijk militair wapen, maar tijdens de Han dynastie (206 v. Chr. – 220 na Chr.) beleefde de kruisboog zijn grootste populariteit. In deze periode maakte kruisboogschutters vaak 30% tot 50% van het totale leger uit.

Een interessante bron die het belang van de kruisboog tijdens de Han-dynastie illustreert is een keizerlijke inventarislijst van 13 voor Christus. De inventaris heeft het over 537.707 kruisbogen tegenover slechts 77.521 handbogen.

 

Latere dynastieën

Na de Han dynastie verloor de kruisboog zijn dominante positie binnen de Chinese militaire praktijk.

Tijdens de Tang-dynastie (618 – 907) nam belang van de kruisboog wel weer iets toe, maar het zou nooit meer een zo’n dominant wapen worden als tijdens de Han-dynastie. Tijdens de Tang-dynastie zouden keizerlijke legers tot maximaal 20% uit kruisboogschutters bestaan.

Hierna nam de populariteit van de kruisboog opnieuw af. De uitvinding van het buskruit en de ontwikkeling van steeds betere vuurwapens zouden er uiteindelijk voor zorgen dat de kruisboog niet meer werd ingezet als militair wapen.

Aan de andere kant nam het gebruik van de kruisboog buiten het leger juist toe. De kruisboog werd populair om mee te jagen en rijke jongelui richten schietclubs op om maar iets te doen te hebben tijdens hun overschot aan vrije tijd.

 

Europa

In tegenstelling tot China zou het in Europa nog velen eeuwen duren voordat de kruisboog populair werd in het legen. Daarom zou je kunnen denken, dat de kruisboog van China is komen overwaaien naar Europa.

Echter gezien het verschillende design van de Chinese en Europese kruisboog is dat niet waarschijnlijk. De meeste historici gaan er daarom vanuit de Chinese en de Europese kruisboog onafhankelijk van elkaar zijn ontstaan.

In het oude Griekenland werd al een wapen gebruikt dat veel weg had van een kruisboog. Dit wapen heette de gastraphetes. De gastraphetes werd waarschijnlijk in de vijfde eeuw voor Christus uitgevonden.

In de eeuwen daarna zou de gastraphetes een rol blijven spelen in het militaire bedrijf van de Griekse mogendheden, maar dit wapen zou nooit eenzelfde populariteit bereiken als de kruisboog in het oude China.

Ook in het Romeinse leger werden wapens gebruikt die veel weghadden van kruisbogen, maar ook deze wapens kenden maar een beperkt militair belang.

 

Middeleeuwen

In de vroege middeleeuwen leek de kruisboog in Europa helemaal niet meer voor militaire doeleinden te worden gebruikt. Wel zijn er afbeeldingen uit deze periode gevonden waarop een kruisboog te zien is als jachtwapen.

Tussen 900 en 1.000 kwam hier verandering in. Dit weten wij omdat verschillende beschrijving van veldslagen uit deze periode de kruisboog expliciet als wapen vermelden. Het gaat onder andere om de belegering van Sensis in 947 en om de belegering van Verdun in 984. In 1066 werd de kruisboog gebruikt in de slag bij Hastings.

Vanaf de 12e eeuw was de kruisboog in Europa een regulier wapen tijdens oorlogvoering. In de meeste Europese legers werden handbogen steeds meer vervangen door kruisbogen. Uitzondering is Engeland waar de zogeheten longbow het belangrijkste schietwapen bleef.

Net als in China zou ook in Europa de uitvinding van het vuurwapen ervoor zorgen dat de kruisboog steeds minder in het leger werd gebruikt. Gedurende de 16e eeuw zou de kruisboog volledig verdwijnen uit de legers van de Europese mogendheden.

 

Moderne tijd

Tegenwoordig worden alleen nog met kruisbogen geschoten als vorm van vrijetijdsbesteding. Het gaat dan meestal om schieten op een stilstaand doel.

Echter daarnaast worden kruisbogen ook gebruikt voor jagen. Een kruisboog als jachtwapen heeft namelijk een paar voordelen ten opzichte van een geweer.

In de eerste plaats is een kruisboog een stil wapen. Dit betekent dat je met het schieten van een kruisboog veel minder de rust in een natuurgebied verstoort.

Daarnaast is een kruisboog milieuvriendelijker. Er komt bij het afvuren geen schadelijke stoffen vrij en er zijn geen gemiste kogels die de grond vervuilen. Immers als je mis schiet met een kruisboog, dan is het eenvoudig om de pijl op te rapen en weer mee te nemen.